ProPublica nisqaqa mana qullqipaq willakuy tantanakuymi, atiypa mana allin ruwasqankumanta investiganapaqmi. Ñawpaqta hatun willakuyniyku chaskinaykipaq qillqakuy.
Kunankamapas willakuchkanchikraqmi. ¿Ima willakuyniykipas kanchu imaynatas chay mana churasqa rurukuna lista de exención arancelaria nisqapi churasqa kasqankumanta? Robert Faturechiwan Señalmanta rimayta atinki kay 213-271-7217.
Donald Trump kamachikuq kay killa qallariypi musuq tarifakuna barreyta willakusqan qipatam, Yuraq Wasiqa waranqa masnin rurukunamanta listata hurqurqa, chaykunam mana chay impuestokunamanta kacharisqa kanqa.
Chay listapi huknin materialqa polietileno tereftalato nisqa, chaytaqa reqsinku resina PET nispa, chay termoplástico nisqawanmi plástico botellakunata ruwanku.
Mana sut’ichu imaraykun chay empresaqa sancionkunamanta kacharichisqa karqan, industriapi llank’aqkunapas manan yachankuchu imarayku sancionasqankuta.
Ichaqa akllasqanqa huk atipaymi Coca-Cola embotellador Reyes Holdingspaq, huknin hatun empresa privada EE.UU. Chay empresaqa chayllaraqmi contratarqa huk firma de lobby nisqawan, chay firmaqa Trump kamachikuywanmi allinta watasqa karqa, chaynapi tarifas nisqakunata defiendenanpaq, chaytam qawachin registrokuna.
Mana sut'ichu kanchu sichus empresapa lobby ruwaynin huk ruwayta ruwarqa chay renuncia mañakuypi. Reyes Holdings, paypak lobbyistakuna mana chayllachu kutichirkakuna ProPublica tapuykunata. Yuraq Wasipas manan imatapas rimayta munarqanchu, ichaqa wakin industriamanta rimaqkunan nirqanku kamachikuyqa mana chaskirqanchu chay renuncia mañakuyta.
Chay listapi resinakuna mana sut’inchasqa churasqa kasqanmi rikuchin Estados Unidos gobiernoq arancelkuna churay ruwayninqa mana sut’ichu kasqanmanta. Llave interesadokuna tutayaqpi qhipakunku imarayku wakin rurukuna tarifayuq kanku wakintaq mana. Tasas arancelarias nisqapi cambiokuna kasqanmantaqa manan sut’i sut’inchay kanchu. Administración nisqapi kamachikuqkunan tarifakunamanta churanakuq willakuykunata qorqanku otaq mana ima tapukuytapas kutichiyta munarqankuchu.
Chay ruwaypi mana sut’i kasqanraykun, qhatuymanta yachaqkuna llakikuyta hatarichin, empresakuna política nisqawan tinkisqa, wisq’asqa punkukuna qhepapi impuesto nisqamanta mana pagayta atisqankumanta.
“Waqlliy kanman, ichaqa mana yachaypas kanmanmi”, nispan nirqan política arancelaria nisqapi llank’aq lobbyista, arancelkunapi resina PET nisqa churasqa kasqanmanta. “Chiqamanta rimaspaqa, ancha utqayllam karqa, chaymi mana yachanichu pikunam Yuraq Wasiman rirqaku kay listamanta llapa runakunawan rimanankupaq”, nispa.
Ñawpaq Trump kamachiypiqa, huk formal proceso karqan exenciones arancelarias nisqa maskanapaq. Empresakunan pachak waranqa solicitudkunata apachirqanku, chaypin nirqanku productonku mana tarifakunamanta kacharisqa kananta. Chay mañakuykunatan llapa runaman willarqanku, chhaynapi aswan allinta qhawarisqa kanankupaq, chay proceso de fijación de tarifas nisqapa mecánica nisqa. Kay sut’i kayninmi académicokunata saqerqan qhepaman waranqa waranqa solicitudkunata t’aqwirinankupaq, hinaspan repararqanku republicano político donantekuna aswanta exenciones chaskisqankuta.
Trumppa iskay kaq kamachikuyninpi, kunankamapas, manan kanchu proceso formal nisqa alivio arancelario nisqa mañakuypaq. Industriapi umalliqkuna, lobbyistakunapas wisq’asqa punku qhepapin llank’anku. Wall Street Journal nisqa revistaq junta editorialninmi qayna semana suticharqan “procesoq mana sut’i kayninta” “Washington pantanomanta mosqoywan” tupachisqa kananpaq.
Chay kamachiy kamachiyqa, Trumppa musuq arancelninkunata formalmente willaptinqa, yaqa llapan suyukunatam 10% arancel base nisqaman churanman, exenciones nisqakunam hatunpiqa sector farmacéutico, semiconductor, forestal, cobre, minerales críticos, energía nisqakunapi rurukuna hina riqsichisqa kanman. Chaywan kuska kaq listapin willakun ima productokunachus mana pagasqa kankuman chayta.
Ichaqa, ProPublica nisqapa lista qawarisqanmi tarirurqa achka imakuna mana kay hatun categoría nisqakunaman yaykusqankuta utaq mana imapipas yaykusqankuta, wakin imakuna chay categoría nisqakunaman yaykuqqa mana qespichisqachu kasqankuta.
Ejemplopaq, Yuraq Wasimanta lista de exención nisqapiqa yaqa llapan laya asbesto nisqamanta rimakun, chaymi mana generalmentechu mineral crítico nisqa hinachu qhawarikun, manataqmi mayqen categoría de exención nisqamanpas urmaq hinachu rikukun. Kay mineral carcinógeno nisqataqa generalmente mana importantechu qhawarinku seguridad nacionalpaq nitaq Estados Unidos economía nisqapaq ichaqa kunankamapas cloro nisqa ruwanapaqmi utilizakun, ichaqa Biden kamachikuypa Agencia de Protección Ambiental nisqa qayna wata hark’arqan chay materialta hawa llaqtakunamanta apamuyta. Trumppa kamachikuyninqa, Bidenpa pachanpi wakin harkakuykunata kutichipunmanmi nispam insinuarun.
Consejo Americano de Química nisqamanta rimaq, huk industriamanta t’aqa, ñawpaqtaqa chay hark’ayta hark’arqanku, cloro nisqa industriata k’irinman, nirqanmi chay t’aqa mana asbesto nisqa arancelkunamanta kacharisqa kananpaq kallpachakusqankuta, manataqmi yacharqankuchu imarayku chaypi churasqa kasqanmanta. (Iskay hatun empresa cloro nisqapas manan willarqankuchu formulario de divulgación nisqapi tarifakuna ruwanankupaq lobby ruwasqankuta).
Huk imakuna lista kaqpi mana kacharisqa ichaqa aswan pisi peligroso kaqkuna kanku coral, conchas, jipi tullukuna ima (jipismanta wakin partekuna uywakunapaq mikhuy suplemento hina llamk’achiy atikun).
PET resinapas mana mayqin categoría de exención nisqamanpas urmanchu. Yachaysapa runakunam ninku, gobiernoqa yaqapaschá chayta qawan energía nisqa kananpaq, chaypi kaq ingredientekuna petroleomanta hurqusqa kasqanrayku. Ichaqa huk rurukuna kikin pisi kamachiykunata hunt'aq mana churasqachu kanku.
”Llapa runakuna hinam admirakurqaniku”, nispan nirqa Ralph Wasami, Asociación de Resinas PET nisqapa director ejecutivon, chay grupoqa PET industriapaq negocio ruwaqmi. Paymi nirqa chay resinaqa manam chay categoría de exención nisqaman yaykunchu, mana chay productokunapaq envases nisqakuna churasqa kaptinqa.
Registros nisqakunan rikuchin qayna wata tawa kaq kuartalpi, Trump akllanakuypi atipasqan pacha muyuriqpi, Coca-Cola embotellador Reyes Holdings nisqa Ballard Partners nisqa empresata contratarqan arancel nisqamanta lobby ruwanankupaq. Kay wata qallariy kuartalpi, Trumppa kamachiyman churasqa kasqan pacha muyuriqpi, registrokuna rikuchin Ballard Departamento de Comercio nisqapi, chaymi churan política comercial nisqapi, arancel nisqamanta lobby nisqa ruwayta.
Chay firmaqa Trump kamachikuywan llamkayta maskaq empresakunapaqmi rinapaq sitioman tikrakurun. Chayqa Trumppa kikin empresanpaqmi, Trump Organización nisqapaq, lobby nisqapi llamk'arqan, llamk'aqninkunapitaqmi kamachiqpa hatun kamachiqninkuna kanku, Fiscal General Pam Bondi hinallataq Jefe de Estado Mayor Susie Wiles hina. Chay firmapa kamaqnin Brian Ballard, Trumppa achka qullqi huñuqninmi, paytam Politico suticharqa “Trumppa Washington llaqtapi aswan atiyniyuq lobbyista” nispa. Payqa hukninmi iskay lobbyistakunamanta chay firmapi, paykunan lobby ruwarqan arancelkuna Reyes Holdings nisqapi, chaytan willan registros federales de divulgación.
Chriswan Jude Reyeswan, Reyes Holdings nisqap qhipanpi millonario wawqikuna, politicawan anchata tinkullankutaq. Campaña qullqimanta willakuy qillqakunam qawachin wakin demócrata candidatokunaman qullqita quptinkupas, yaqa llapan política nisqapi yanapakuyninkuqa republicanokunamanmi rirqa. Trumppa ñawpaq atipasqanmanta, Chris Reyesta Mar-a-Lago llaqtaman mink'asqa karqan, Trumpwan kikinwan tupananpaq.
PET resinamanta kacharichisqa kayqa manam Reyes Holdingspaqllachu allin, aswanqa huk empresakunapaqpas allinmi, chay resinata rantinku botellakunata ruwanankupaq, chaynallataqmi chayta servichikuq upyana empresakunapaqpas. Kay wata qallariypi, Coca-Cola CEO nisqa, empresaqa aswan plástico botellakunaman tikrakunanta, musuq tarifakuna aluminiomanta kaptin. Chay planqa manan allinchu kanman sichus chay mosoq tarifakuna termoplásticos nisqakunamanpas tupanman chayqa. Willakuy registrokuna rikuchin empresapas kay wata Congresomanta arancelkunamanta lobby ruwasqa, ichaqa documentokuna mana detalleschu mayqin políticas kaqmanta, chaymanta empresa mana kutichirqachu tapuykunata ProPublica kaqmanta. (Coca-Colaqa Trumpman chayayta munarqa, yaqa 250.000 dolar qullqita quykurqa inaguracionninman, chaymanta CEOn Trumpman quykurqa huk botella personalizada Diet Coke, paypa munasqan gaseosa).
Huk sectorpas allintam ruwarun kay qipa tarifakunamanta allinyachikuypiqa chakra llamkay, chaymi achka plaguicidakunata hinaspa abono ingredientekunata qawarin.
Federación Americana de Oficinas de Granjas, huk qutu, chakra llamk’aymanta lobby ruwaq qutu, chayllaraqmi web nisqapi juk t’aqwiyta churarqa, chaypiqa, chay parcial exenciones nisqamanta alabarqa, chaymantataq césped nisqamanta, potasiamanta ima exenciones nisqamanta, “Federación American Farm Bureau nisqajina, chakra llamk’aymanta organizacionkunap sinchi kallpachakuynin”, chanta “huk testimonio, chakra llamk’aqkunap, rancherokunap tantasqa kunkan allin kasqanmanta”.
Kanmi askha huk hawa llaqtakunamanta apamusqa qhatukuna mana mayqen categoría nisqakunapipas urmaq, ichaqa hatun sut’inchasqa kaqtinqa, mana impuesto nisqamanta t’aqamanmi urmaykunman.
Huk ejemplon kanman sucralosa nisqa misk’ichiq artificial. Chayta churasqa kaptinqa anchatam yanapanman empresakuna chay ruruta mikuykunapi hinaspa upyanakunapi servichikuq. Ichaqa wakin kutipiqa hampikunapipas sucralosa nisqa hampitam servichikunku, chaynapi aswan miski kananpaq. Mana sut’ichu kanchu sichus Yuraq Wasi chayman churakunanpaq aprobarqan chay drogakuna mana churasqa kasqanrayku icha huk razonraykuchu.
Chay hatun categoríakuna exenciones chaskiqkunaqa ñawpaqtaqa industriakuna karqan, chaykunatan Estados Unidos gobierno investigasharqan hamuq pachakunapi arancelkuna atikusqanmanta, kamachikuyninman hina, arancelkunata churananpaq, seguridad nacionalta waqaychananpaq.
Chayllaraq ñawinchasqayki willakuytaqa ñawinchaqmasinchikkunam atirqaku. Suyayku ProPublica yanapanaykipaq kallpanchasunki chaynapi periodismo investigativo ruwayta hinalla ruwanaykupaq, chaymi atiyta qawachin, chiqap kaqta qawachin, chiqap tikrayta purichin.
ProPublica nisqaqa mana qullqipaq willakuy wasim, mana partidumanta, chiqapmanta willakuy wasim, atiymanta cuentata qun. 2008 watapi kamasqa karqayku, investigativo willakuy pisiyasqanrayku. 15 wata masñan mana chanin ruwaykunata, waqlliykunata, atiyta mana allinta apaykachayta ima sut’incharqayku — llank’ayqa pisilla, chanin, aswan importantetaqmi democracianchispaq ñawpaqmantaqa. Qanchis kuti Pulitzer Premio chaskiq, estadopi chaymanta llaqta kamachiqkunapi, empresakunapi, institucionkunapi, aswan achkapipas musuqyachiyta purichirqayku, chaynallataq llaqtapa interesninta willakuyniykupa chawpinpi waqaychaspayku.
Chay estacakunaqa aswan hatunmi ñawpaqmantaqa. Gobiernopi ética nisqamanta, salud reproductiva nisqamanta pacha sasachakuykama, chaymanta hawapipas, ProPublicaqa aswan importante willakuykunapa ñawpaqninpim kachkan. Qolqe qosqaykiqa yanapawasunmi kamachikuqkunata cuentata qonanchispaq, cheqaq kaqtapas mana aypanapaq hina kananpaq.
80.000 masnin yanapaqkunawan kuska lliw suyupi periodismo investigativo nisqa kallpanchanapaq, chaynapi willananpaq, kallpanchananpaq, hinaspa wiñaypaq ruwayniyuq kananpaq. Gracias kay llamkay ruwayta atisqaykimanta.
Correo electrónico nisqawan utaq seguro canal nisqawan rimanakuy, gobierno federalmanta hinaspa Trumppa negocionmanta willakuykunata qunaykipaq.
ProPublica nisqa, Donald Trumppa iskay kaq kamachikuyninpi aswanta qhawarinapaq kaqkunata qhawarinqa. Kaypi wakin asuntokuna willakuqniyku astawan qhawarinqaku — chaymanta imayna chaykunaman mana imamanta manchakuspa chayayta.
Astawan yachayku equipoykumanta willakuqkunamanta. Noticiakuna wiñasqanman hinam áreas de enfoque nisqakunata rakinakusaqku.
qhali kaymanta, pachamamamanta ima, chaykunata kamachiq wasikunamanta ima, Pachamamamanta Amachaymanta ima, qhawani.
Justiciamanta, estado de derechomantawan rimani, Departamento de Justiciamanta, Estados Unidosmanta abogadokunamanta, tribunalkunamantawan.
Wasimanta, apaykachanamanta ima, chay sectorkunapi llamk’aq empresakunamanta, chaykunata qhawaq reguladores nisqamanta ima, qhawani.
Sichus mana huk específico consejo utaq willakuy kanchu, yanapakuyniykitaraqmi necesitayku. Qillqakuy Red Federal de Recursos de Trabajadoresniykumanta miembron kanaykipaq mayk'aqllapas ñuqaykuwan rimanaykipaq.
Yachaysapakuna ProPublica kaqpa códigonta qhawaqkuna tarirqanku huk huñu sasachakuy pantaykunata sistemapi chaymanta k’anchayta qun imaynatachus Trump kamachiy inteligencia artificialta saqichkan kuchusqakunata serviciokuna critico kaqman diriginanpaq.
CNN kaqpa grabacionkuna chaskisqan rikuchin huk llamkaq Departamento de Efectividad del Gobierno kaqpi mana hampi experienciayuq AI kaqwan mayqin VA contratokunata tukuchinanpaq. Huk yachaqmi nirqan: “AI nisqa herramientaqa manan allinchu karqan”, nispa.
Thomas Fugate, huk watallaraqmi universidadmanta lluqsirqa, manataqmi seguridad nacionalmanta experienciayuqchu karqa, Departamento de Seguridad Nacional nisqapi llamkaqmi karqa, paymi gobiernopa hatun centronta qawarqa, chaypim violento extremismo nisqakunata atiparqaku.
Llaqta kamachiqpa imaymana kay kallpachakuykunaman atacasqanmi allin yachayniyoq gobiernopi llank’aq runakunaq llank’ayninta mana allinman tukuchirqan — wakin llank’anakuna chinkachisqanku mana cheqaqtachu tuparqan ima DEI nisqa llank’aykunawanpas.
Departamento de Seguridad Nacional nisqapa registronkunaman hinaqa, oficialkunaqa yacharqakum Estados Unidos nacionpi 238 qarqusqakunamanta kuskan masnin mana huchayoq kasqankuta, inmigración nisqa kamachikuykunatalla mana kasukusqankuta.
Micah Rosenberg, ProPublica nisqamanta; Perla Treviso, ProPublica wan The Texas Tribune nisqa qillqa; Melissa Sánchez wan Gabriel Sandoval, ProPublica nisqamanta; Ronna Riskes, Alianza Rebelde nisqamanta investigacionkuna; Adrian Gonzalez, Falsas Noticias Cazadores, 30 puncha, aymuray killa, 2025 watapi, 5:00 AM CST
Yuraq Wasiqa contraterrorismo nisqa llamk'aykunamanta achka runakunap qarquyninman llamk'aqninkunata, qullqita ima t'ikraptin, suyukunaqa huk kuti Washington nisqap yanapasqan contraterrorismo nisqa kallpachakuykunata waqaychanankupaqmi maqanakurqanku. Chay ruwasqanmi karqan pisi-pisimanta ruway, chaymi askha cheqaskunata mana hark’asqata saqerqan.
Thomas Fugate, huk watallaraqmi universidadmanta lluqsirqa, manataqmi seguridad nacionalmanta experienciayuqchu karqa, Departamento de Seguridad Nacional nisqapi llamkaqmi karqa, paymi gobiernopa hatun centronta qawarqa, chaypim violento extremismo nisqakunata atiparqaku.
CNN kaqpa grabacionkuna chaskisqan rikuchin huk llamkaq Departamento de Efectividad del Gobierno kaqpi mana hampi experienciayuq AI kaqwan mayqin VA contratokunata tukuchinanpaq. Huk yachaqmi nirqan: “AI nisqa herramientaqa manan allinchu karqan”, nispa.
Escándalokuna, investigacionkuna, warmakunata castigo hina sapanchasqa kayta servichikuptinkupas, Richard L. Bean sutiyuq runaqa hinallam director hina kachkan chay centro de detención juvenil nisqapi, chay wasipa sutinmi.
Paige Pfleger, WPLN/Nashville Llaqta Radio, Mariam Elba, ProPublica, 7 ñiqin qhapaq raymi killapi 2025 watapi, 5:00 pacha ET