Kay willakuyqa Centro de Integridad Pública nisqawan kuskam lluqsirqa, mana qullqipaq willakuy wasi, mana kaqlla kayta maskaq.
aywikuna. lasta. bicicleta. Kevin Hartley, Drew Wynn, Joshua Atkins ima, hukniray llamk’aykunapi llamk’achkarqanku, mana 10 killallapichu wañurqanku, ichaqa kawsayninkuta pisiyachiq causaqa kaqlla karqa: pintura llañuyachiqpi juk químico, wak imastataq tukuy suyupi tiendakunapi ranqhakun.
Llakikuspanku manchakuspankum chay aylluqa jurarqaku tukuy atisqankuta ruwanankupaq, chaynapi cloruro de metileno manaña wañunanpaq.
Ichaqa EE.UU.-pi, mana allin llamk’aqkunamanta, mikhuqkunamanta ima, mana allin llamk’aqkunamanta, mikhuqkunamanta ima, pisi químicos nisqakuna chay destinota muchurqanku. Chaynatam cloruro de metileno nisqa wañuchiq runaman tikrakurqa, Hartley, Wynn hinaspa Atkins nacesqankumanta unayña qusninpa peligrokunamanta willakuptinkupas. Chunka chunka, mana aswan achka kaptinpas, kay chunka watakunapim wañuchisqa kanku mana ima agenciapa intervencionninwan.
Centro de Integridad Pública nisqapa investigacionnin hinaspa seguridadmanta rimaqkunapa mañakusqan qipatam, Estados Unidos nacionpi Agencia de Protección Ambiental nisqa, pintura hurqunakunapi aswanta harkanankupaq.
2017 watapi enero killapin karqan, Obama kamachikuypa qhepa p’unchayninkuna. Hartley wañurqan chay wata abril killapi, Wynn chay wata octubre killapi, Atkins wañurqan qatiqnin wata febrero killapi Trump kamachiypa desregulación frenesí chawpinpi, Trump kamachiytaq kamachiykunata urmachiyta munan, mana yapaytachu, astawanqa Agencia de Protección Ambiental nisqapi. Chay cloruro de metileno nisqa propuestaqa yanqapaqmi hamurqa.
Ichaqa Atkins wañusqanmanta 13 killa qhepamanmi, Trumppa Agencia de Protección Ambiental nisqa, mat’ipasqa kashaspa, cloruro de metileno nisqayoq pintura llañuyachiqkunata qhatukunapi sayachinanpaq yuyaykurqan. Abril killapin Bidenpa Agencia de Protección Ambiental nisqa, chay químico nisqataqa llapa consumidor nisqakunaq rurunkunamanta, yaqa llapan llank’ana wasikunamantapas hark’anankupaq yuyaykurqan.
Universidad de California (San Francisco) nisqapi, Robert Harrison doctormi nirqan: “Estados Unidos nacionpiqa pisillatan chaytaqa ruwayku”, nispa. “Kay ayllukunaqa heroesniymi”.
Kaypi imayna atipanku kay ruwaykunata tarinankupaq, chaymanta yuyaychayninku sichus kikin sasa ñanpi kanki, sichus chay situacion peligroso rurukuna, mana seguro llamk'ay, qhillichay utaq wak peligrokuna kaqwan.
Brian Wynn sutiyoq runan nirqan: “Tukuy imatan maskhay”, nispa, payqa 31 watanpi kaq Drew wawqenmi Carolina del Sur llaqtapi chiri cerveza cafeteriata mosoqyachinanpaq diclorometano nisqawan ruwasqa productota rantirqan. “Hinaspa huk llamamiento llaqtaman”.
Kaypin yacharqan iskay wata ñawpaqta wawqen wañupushaqtin tapukuy llaqtapaq lloqsimusqanmanta, yachaqkunawan rimaspa, maymanta mikhuy rantiymantapacha imaraykun kay wañuykuna ancha sasa tariy kasqanmanta. (Cloruro de metileno q’osñiqa wasi ukhupi huñukuqtinqa wañuypaqmi, sonqo onqoyta hap’iyta atiyninqa natural wañuymanmi rikch’akun mana pipas toxicología nisqamanta pruebakunata ruwaqtin).
Kevinpa maman Wendy Hartleypa yuyaychasqan: “Académico” nisqa simiqa maskanapaq aswan allinmi. Ichapas kanman huk entero corpus de investigación suyasusqaykilla. Paymi huk correo electrónico nisqapi qelqarqan: “Kayqa yanapanqan yuyaykusqankuta cheqaq kaqmanta t’aqanankupaq”, nispa.
Lauren Atkins, Joshua, 31 watayukpak maman, paymi wañushka BMX bicicletapak ñawpak horquillata allichiyta munashpa, achka kutin rimarka UCSF Harrisonwan. 2018 watapi febrero killapin wawanta desmayasqata tarirqan huk litro lata pintura horqoqpa ladonpi.
Harrisonpa cloruro de metileno nisqamanta yachasqanmi yanaparqa churinpa toxicología nisqamanta hinaspa autopsia nisqamanta willakuykunata huk definitiva causa de causa nisqaman tikrananpaq. Kay sut’i kayqa ruwanapaqmi allin takyasqa.
Sapa kutinmi, químicos nisqawan tupayqa runakunata dañota ruwan, chaymi qhali kanankupaq efectos nisqakunata ruwan, chaykunaqa askha watakunan mana rikhurinmanchu. Qhellichakuypas chay hina willakuymi kanman. Ichaqa académica investigacionqa allinraqmi qallariypaq sichus munanki gobiernokuna imatapas ruwanankuta chay peligrokunamanta.
Huk hatun fuente allin ruwasqankuqa kay ayllukuna huñusqakunawan tinkisqa kasqankum, paykunaqa llamkachkankuña seguridad química nisqapi, chaynallataqmi tinkisqa kachkanku.
Ejemplopaq. Brian Wynn sutiyoq runaqa usqhayllan makinta haywarirqan.
Huñupi llamkayqa kallpankutam capitaliza. EPA mana ima ruwayniyuq kaptin, kay ayllukunaqa mana musuqmanta qallarinankuchu tiyan, qhatuqkunata estanteríasninkumanta rurukunata hurqunankupaq tanqanankupaq: Químicos Seguros Saludables Familias nisqa “Tiendapi yuyaykuy” nisqa campañata qallarichirqanku chayjina waqyakuykunata kutichispa.
Hinaspapas manan paykuna kikinkuchu Capitolio urqupi departamental kamachikuy ruwaypa utaq lobby ruwaypa ukunpi llamkayninta yuyaymanananku. Químicos Seguros Familias Saludables nisqakuna, Fondo de Defensa Ambiental nisqapas kay ruwaypi yachayniyuqmi kanku.
ASWAN: ‘Kawsaypaq llasa’: Huk estudiopin yachakurqan yuraq yana runakuna kinsa kuti masraq wayra qhellichasqa wañusqankuta, yuraq kuraq runakunamantaqa.
Pacha tikraymanta simita tariy Heather McTeer Toneyqa Surpi pachamamapa chanin kananpaqmi maqanakun
“Kayhina equipota huñuyta atispaykiqa... chiqap atiyniyuqmi kanki”, nispan Brian Wynn nirqa, Consejo de Defensa de Recursos Naturales nisqatapas qawarispan, huk huñum chay asuntomanta llamkaq.
Mana tukuy kay maqanakuypi interesakuqkunachu chaypi ruwayta atinkuman. Ejemplopaq, mana estatus legal permanente nisqayoq inmigrantekunaqa aswan peligropin tarikunku llank’anapi peligrokunapi tarikunankupaq, mana estatusniyoq kasqankuraykun sasa otaq mana rimayta atinkumanchu.
Paradójicamente, sichus kay ayllukuna tukuy yuyayninkuta Agencia de Protección Ambiental nisqaman churanku chayqa, chay agenciaqa mana llamk’achkanmanchu, astawanqa Trump kamachiypi.
Mind the Store nisqawanmi qhatuqkunata waqyashanku, cloruro de metileno nisqayoq pintura horqoqkunata mana vendespanku, runakunaq kawsayninta qespichinankupaq. Mañakuykuna, protestakuna ima llamk’arqan. Hukmanta hukmantam Home Depot hinaspa Walmart hina empresakuna manaña ruwanankupaq rimanakurqaku.
Químicos Seguros, Familias Saludables, Fondo de Defensa Ambiental nisqawanmi Congreso nisqapi kaqkunata qayachkanku imatapas ruwanankupaq. Paykunaqa Washington llaqtamanmi rirqanku ayllunpa retratonta apaspa. Willakuqkunawanmi rimarqanku, chaymi noticiakuna willakusqankuqa astawanraq phiñachirqan.
Carolina del Sur llaqtamanta senadorkuna, huknin Congresomanta kaq ima, Scott Pruittman qillqarqanku, payqa chaypacha Agencia de Protección Ambiental nisqap kamachiqninmi karqan. Huknin Congresomanta kaqmi Pruitt-ta kallpancharqa chaymanta rimasqanmanta lluqsinanpaq, 2018 watapi abril killapi uyariypi. Tukuy kaykunaqa, Brian Wynnpa nisqanman hinaqa, ayllukunatam yanaparqa Pruittwan huñunakuyta allichanankupaq, mayo killapi 2018 watapi.
Brian Wynn sutiyoq runan nirqan: “Seguridadqa admirakurqanmi mana pipas payta qhawaq risqanrayku”, nispa. “Anchatan rikch’akun hatun atiyniyoq Ozwan tupaywan”, nispa.
Ñanpiqa ayllukunam tribunalkunaman kutirirqaku. Paykunaqa redes sociales nisqawanmi runakunata anyarqanku ama peligroman churakunankupaq. Lauren Atkinsmi ferretería nisqaman rirqan, pay kikin qhawananpaq sichus cheqaqtapuni ruwarqanku chayta, cloruro de metileno nisqa rurukunata estanterías nisqamanta horqonankupaq. (Wakin kutiqa arí, wakin kutitaq mana).
Tukuy kaykunaqa sayk’uchikuq hina uyarikun chayqa, manan pantankichu. Ichaqa chay familiakunaqa sut’itan willarqanku mana chaypi yanapakuqtinku imachus kananta.
Lauren Atkinsmi nirqan: “Manan imatapas ruwakunqachu, imaynan ñawpaqtaqa mana imapas ruwasqachu”, nispa.
Huch’uy atipaykuna mirapun. Huk kaqninmi hukman pusawanchik ayllu mana pisipasqanrayku. Sapa kutinmi huk unaypaq allichakuy necesitakun: federal kamachikuy ruwayqa inherentemente pisilla.
Ichapas achka watakuna utaq aswan watakuna pasanman chay agencia huk kamachikuy ruwanapaq investigacionta tukunanpaq. Chay propuestaqa manaraq tukusqa kachkaptinqa harkakuykunatam pasanan karqa. Ichaqa ima hark’akuypas otaq mosoq kamachikuykunapas pisi-pisimantan tiempoq pasasqanman hina rikhurimunqa.
Imataq ayllukunaman saqirqa EPApa parcial prohibicionninta chaylla chaskinankupaq, chaymi chay agencia chay propuestata lluqsichirqa manaraq chiqaptapuni estantepi churachkaspa. Ichaqa EPA nisqa hark’akusqanqa manan Kevin Hartleypa wañupusqanmanta 2,5 wata qhepallamanchu valekurqan. Hinallataq mana llamk’anapi llamk’ayta tapankuchu – imaynachus 21 watayuq Kevin llamk’ayninpi bañowan pukllachkan.
Ichaqa chay agenciaqa hukniraytan decidinman pichus encargado kasqanman hina. EPApa qhipa yuyaykusqan, agosto killapi 2024 watapi, cloruro de metileno nisqawan llamk'ayta hark'anqa yaqa llapan llamk'ana wasikunapi, bañera musuqmanta acabado nisqapipas.
Lauren Atkins nin: “Pacienciayoqmi kanayki, mana saqespa ruwanayki”, nispa. "Piqpa kawsayninpi pasaqtin, astawanqa wawaykikuna kaqtin, tarinki. Kunanpachan pasashan".
Cambiota purichiyqa sasam. Qan otaq munakusqayki runa k’irisqa kasqaykirayku cambiota maskhayqa aswan sasaraqmi kanman, manaña imapas sonqochayta qonmanchu chaypas.
Buckle up imaraykuchus kayqa kanqa huk emocional tren naufragio, Lauren Atkins adverti. “Runakunaqa sapa kutillanmi tapuwanku imaraykun chayta ruwashallani, sentimientoyoqña sasaña chaypas?, kutichisqayqa sapa kutillanmi karqan, sapa kutillanmi kanqa: “Chaynaqa manan ñoqaq rantinpi tiyanaykichu. Manam maypi kasqaypichu kanay”, nispa.
“¿Imaynataq sientekunki kuskanniyki chinkachiqtiyki?, wakin kutipiqa sonqoypas sonqoy hina p’unchayllapin sayarirqan”, nispas nin. “Ichaqa mana munanichu pipas kaypi pasananta, chaymi mana munanichu pipas Josuepa chinkachisqanta chinkachinanta, chaymi metayqa, listo kani imatapas ruwanaypaq”, nispa.
Brian Wynn, chayna kallpanchasqa, huk sesión estrés alivio nisqatam qun, chaywanmi yanapasunki maratón nisqaykita tukunaykipaq. Chay gimnasioqa paypaqmi. Paymi nirqan: “Imaynatan maskhanayki sientekusqaykita kacharinaykipaq”, nispa.
Wendy Hartleyqa iñinmi activismoqa kikinpi hampikuymi huk ayllukunapa yanapayninwan, chaynallataq kuska ruwasqankuwan.
Órgano donante kasqanraykum churin hukkunapa kawsayninpi directo impactoyuq karqa. Ancha allinmi herencian aswan mast’arikusqan tiendakunaq estanterías nisqakunapi, gobiernoq oficinankunapipas.
Paymi qelqarqan: “Kevinqa aswan askha runakunatan salvarqan, hamuq watakunapipas salvanqapunin runakunaq kawsayninta”, nispa.
Sichus cambiota tanqashanki chayqa, facilmi yuyaykuy, chay lobbyistakuna paganku chay status quo nisqa kananpaq, sapa kutinmi atipanqaku. Ichaqa kawsayniykipi experienciaqa manan rantiy atiy llasakunata apamun.
“Sichus yachanki willayta willayta, chaymanta kawsayniykip parten, chaymanta ruwayta atinki – chaymanta chay willayta willayta atispaykiqa, suerte qampaq, lobbyista”, nirqa Brian Wayne. “Mana tupachiy atina pasiónwan, munakuywanmi hamurqayku”, nispa.
Wendy Hartleypa yuyaychasqan: “Ama manchakuychu imayna sientekusqaykita rikuchiyta”, nispa. Rimay qampaq aylluykipaqpas imayna kasqanmanta. “Fotokunawan paykunaman rikuchiy huk impacto personalta”.
Lauren Atkinsmi nirqan: “Soqta wata ñawpaqta, sichus pipas ninman karqan: ‘Kay hina kallpawan qapariqtiykiqa gobiernon uyarisunki’, nispa chayqa, asikuymanmi karqan”, nispa. "Adivinay? Huk voto huknirayta ruwanman. Ñoqaqa yuyaykuni wawaypa herencianpa parten kasqanmanta".
Jamie Smith Hopkins sutiyuq runaqa Centro de Integridad Pública nisqap willakuqmi, mana qullqipaq willay wasi, mana kaqlla kaymanta t'aqwiq.